Traktat Rzym i Polska (1864) przedstawia niebezpieczeństwa, które zagrażały religii katolickiej w Polsce. Zagrożenie to stanowił car prowadzący wrogą i wyniszczającą politykę wobec narodu i duchowieństwa polskiego. Czacki analizuje stanowiska dyplomatów europejskich wobec sprawy polskiej na kongresie wiedeńskim. Z tego, jak reagowano na niepodległość sprzymierzonej z Napoleonem ojczyzny, wyciąga wnioski, że była to próba oddzielenia Polski od Rzymu. Proces ten pogłębia się po upadku powstania listopadowego. Po trzecim rozbiorze Kościół w Polsce stracił bezpośredni kontakt z Rzymem. Za ten stan rzeczy autor wini zaborców, ale także biskupów polskich, którzy nie starali się za wszelką cenę utrzymywać łączności ze Stolicą Piętrową. Kościół, podkreśla Czacki, który nie opiera się na Kościele powszechnym, jest skazany na zagładę; może to doprowadzić do schizmy, herezji, braku prawdziwych kapłanów. Przyczyny tej sytuacji odnajdujemy na stronach Rzymu i Polski. Należy za wszelką cenę odnowić kontakty z Rzymem i udowodnić, że Polacy nigdy nie uznają rządów carskich i nie wyprą się religii swych ojców, że Polska nie jest krajem rewolucyjnym, ale że domaga się tego, co słusznie i prawnie jej się należy, a naród polski w najtrudniejszych chwilach swych dziejów zawsze był wierny Bogu. Włodzimierz hr. Czacki (1835-1888) kardynał, watykański mąż stanu, doradca i osobisty sekretarz Piusa IX do korespondencji w obcych językach; konsultant Papieskiej Komisji Spraw Zagranicznych, członek Kongregacji Świętego Oficjum. Papież Leon XIII mianował go (1879) arcybiskupem Salaminy i nuncjuszem w Paryżu. Jako sekretarz Kongregacji Studiów miał duży wpływ na rozwój uczelni katolickich w Europie. Włodzimierz Czacki należy do najwybitniejszych mężów stanu XIX wieku. Jest autorem m.in.: Listu o Polsce i Państwie Kościelnym (Genewa 1860), Les catholiques et 1Eglise de Pologne (Paryż 1863). Czacki podkreślał, że pod koniec XIX w. należało obok kwestii niepodległościowej pomyśleć również o ocaleniu Kościoła katolickiego w Polsce. [poczytaj.pl]